Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesi, imza biçimine ve uyuşmazlığın türüne göre doğrudan ilam niteliğinde belge sayılabilir veya mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekebilir. Anlaşmanın icrada sorun çıkarmaması için borcun konusu, tutarı, vadesi, ödeme yöntemi ve tarafların yükümlülükleri açık, belirli ve cebri icraya elverişli şekilde yazılmalıdır.
Anlaşma sağlanması tek başına her zaman icra takibine yeterli değildir. Belgeyi kimlerin imzaladığı, taraf vekillerinin özel yetkisinin bulunup bulunmadığı, uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişliliği ve taşınmaz devri gibi özel alanlarda zorunlu şerh şartı bulunup bulunmadığı önceden kontrol edilmelidir.
Arabuluculuk anlaşma belgesi nedir?
Arabuluculuk anlaşma belgesi, tarafların süreç sonunda üzerinde uzlaştıkları hak ve yükümlülükleri yazılı hâle getiren belgedir. Anlaşmanın kapsamını taraflar belirler; arabulucu karar vermez ve taraflara bir çözümü dayatmaz. Belge, tarafların serbest iradesiyle kurdukları mutabakatın açık ifadesi olmalıdır.
Belgede yalnızca “taraflar anlaşmıştır” denilmesi çoğu uyuşmazlıkta yeterli değildir. Ödeme, teslim, tahliye, iş ilişkisinin sona ermesi, taksit, faiz, teminat, feragat, masraf ve gizlilik gibi başlıklar varsa her birinin uygulanabilir ayrıntıları gösterilmelidir.
Her anlaşma belgesi ilam niteliğinde midir?
Hayır. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, bazı imza kombinasyonlarında anlaşma belgesine mahkeme şerhi aranmaksızın ilam niteliği tanır. Kanunen şerhin zorunlu olduğu hâller saklıdır.
- Taraflar, avukatları ve arabulucu birlikte imzalamışsa kanuni istisnalar dışında şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belge olabilir.
- Ticari uyuşmazlıkta avukatlar ve arabulucu birlikte imzalamışsa tarafların ayrıca imzası bulunmasa da kanundaki şartlar çerçevesinde şerhsiz ilam niteliği gündeme gelebilir.
- Taraflardan biri avukatsızsa veya gerekli imza bileşimi yoksa icra edilebilirlik şerhi alınması gerekebilir.
- Kanunun şerhi zorunlu tuttuğu özel uyuşmazlıklarda imza şekli yeterli olmaz; yetkili mahkemeden şerh alınmalıdır.
İlam niteliğinde belge, mahkeme kararıyla tamamen aynı şey değildir; ancak ilamlı icra takibine dayanak olabilen belgeler arasında yer alır. İcra müdürlüğü anlaşmanın kapsamını yeniden yargılamaz; fakat talebin belgede açıkça yer alması ve cebri icraya elverişli olması gerekir.
İcra edilebilirlik şerhi nedir?
İcra edilebilirlik şerhi, mahkemenin anlaşma içeriğinin arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığını sınırlı biçimde denetleyerek belgeye icra kabiliyeti kazandırmasıdır. Bu inceleme çekişmesiz yargı işi niteliğindedir ve genel olarak dosya üzerinden yapılır. Arabuluculuğa elverişli aile hukuku uyuşmazlıklarında duruşmalı inceleme söz konusu olabilir.
Dava açılmadan önce yürütülen arabuluculukta şerh talebi, güncel düzenlemeye göre arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesine yöneltilir. Dava devam ederken arabuluculuğa gidilmişse talep davanın görüldüğü mahkemeden istenir. Taşınmaz devri veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulması gibi konularda özel görev, yetki ve zorunlu şerh kuralları ayrıca dikkate alınmalıdır.
Mahkeme şerh verirken neyi inceler?
Mahkeme esas uyuşmazlığı yeniden çözmez ve tarafların pazarlıklarının ekonomik olarak uygun olup olmadığını değerlendirmez. İnceleme, anlaşmanın arabuluculuğa elverişli bir özel hukuk uyuşmazlığına ilişkin olup olmadığı ve yükümlülüklerin cebri icrayla yerine getirilebilir nitelik taşıyıp taşımadığıyla sınırlıdır.
Belirsiz, koşulu tanımlanmamış veya üçüncü kişinin iradesine bırakılmış hükümler icra kabiliyetini zayıflatabilir. “Uygun zamanda ödeme yapılacaktır” yerine tarih, tutar ve banka hesabının belirtilmesi; “taşınmaz boşaltılacaktır” yerine tahliye tarihinin ve anahtar teslim yönteminin yazılması daha güvenli olur.
Anlaşma belgesi hazırlanırken hangi unsurlar yer almalıdır?
- Tarafların doğru ad-soyad veya ticaret unvanı, kimlik/vergi bilgileri ve adresleri
- Temsilci veya avukatın sıfatı ile arabuluculuk ve sulh yetkisini gösteren vekâlet kapsamı
- Uyuşmazlığın konusu ve üzerinde anlaşılan hususların sınırı
- Ödenecek para varsa tutar, para birimi, taksitler, vadeler, hesap bilgisi ve temerrüt sonucu
- Teslim, tahliye veya işlem yapılacaksa tarih, yer, yöntem ve masraf paylaşımı
- Karşılıklı ibra veya feragat varsa hangi uyuşmazlık ve dönemle sınırlı olduğu
- Belgenin kaç nüsha düzenlendiği, tarih ve imzalar
Özellikle iş uyuşmazlıklarında alacak kalemlerinin ayrı ayrı gösterilmesi; kira uyuşmazlıklarında tahliye tarihi, kira borcu ve anahtar tesliminin ayrıştırılması; ticari dosyalarda KDV, kur farkı, fatura ve teminatların açıklanması sonradan doğabilecek yorum farklarını azaltır.
Avukatın imzası neden önemlidir?
Taraf vekilinin anlaşma belgesini imzalayabilmesi için vekâletnamede arabuluculuk, sulh, ibra, feragat, kabul ve uyuşmazlığı sona erdirecek işlemler bakımından gerekli özel yetkilerin bulunması gerekir. Yetki eksikliği belgenin geçerliliği ve icrası konusunda ciddi tartışma doğurabilir.
Avukatın rolü yalnızca belgeyi imzalamak değildir. Anlaşmanın vergi, sosyal güvenlik, teminat, üçüncü kişi hakları ve icra hukuku sonuçlarını tarafına açıklaması; metnin uygulanabilirliğini kontrol etmesi ve müvekkilin gerçek iradesini belgeye doğru aktarması beklenir.
Anlaşmaya uyulmazsa nasıl takip yapılır?
- Belgenin ilam niteliğinde olup olmadığı ve şerh gerekip gerekmediği kontrol edilir.
- Gerekliyse yetkili mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınır.
- Vadesi gelmiş, belirli ve yerine getirilmemiş yükümlülük için ilamlı icra takibi başlatılır.
- Faiz, taksit, masraf ve kısmi ödemeler anlaşma metnine göre hesaplanır.
- Borçlu, ilamlı icraya özgü sınırlı şikâyet veya itfa/erteleme iddialarını ileri sürebilir; uyuşmazlığın niteliğine göre ayrı hukuki yollar gündeme gelebilir.
Anlaşma belgesinin cebri icraya elverişli olması, her hükmün zorla yerine getirilebileceği anlamına gelmez. Kişiye sıkı sıkıya bağlı, belirsiz veya sırf iyi niyet taahhüdü niteliğindeki bazı hükümler icra takibinin konusu olmayabilir. Bu nedenle metin yazılırken “ihlal olursa hangi somut edim talep edilecek?” sorusu cevaplanmalıdır.
Taşınmazlara ilişkin anlaşmalarda neye dikkat edilmelidir?
Taşınmazın devri veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin arabuluculuk anlaşmalarında kanun özel usul öngörür. Anlaşma belgesinin icra edilebilirlik şerhi alması zorunludur ve taşınmaz mevzuatındaki sınırlamalar ile tapu işleminin gerektirdiği tanımlayıcı bilgilerin eksiksiz yazılması gerekir.
Ada, parsel, bağımsız bölüm, hisse oranı, takyidatlar, bedel, vergi ve harçlar ile tescil iradesinin açık olması önemlidir. Bu tür anlaşmalarda genel bir ödeme anlaşması şablonunun kullanılması yeterli değildir; tapu siciline yönelik sonuçlar ayrı uzmanlıkla değerlendirilmelidir.
İcra sorununu önleyen pratik kontrol listesi
- Vekâletnamelerde özel yetkiyi ve temsil zincirini toplantıdan önce kontrol edin.
- Her edimi kim, kime, ne zaman, nerede ve nasıl yerine getirecek sorularıyla yazın.
- Taksitlerden birinin aksaması hâlinde kalan borcun muaccel olup olmayacağını belirtin.
- Faiz kararlaştırılıyorsa türünü, başlangıç tarihini ve uygulanacağı tutarı açıkça gösterin.
- İbra ve feragat hükümlerini uyuşmazlık konusu ve dönemle sınırlandırın.
- Belgenin şerhsiz ilam niteliği kazanıp kazanmadığını imza aşamasında teyit edin.
Sık Sorulan Sorular
Arabuluculuk anlaşması doğrudan icraya konulabilir mi?
Belgenin imza biçimi ve uyuşmazlığın türü buna izin veriyorsa şerhsiz ilamlı icra mümkün olabilir. Diğer hâllerde önce mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir.
İcra edilebilirlik şerhini hangi mahkeme verir?
Dava öncesi arabuluculukta genel olarak arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesi; dava sırasında arabuluculukta davanın görüldüğü mahkeme görevlidir. Özel uyuşmazlıklarda ayrıca görev ve yetki kuralı bulunabilir.
Tarafların avukatı yoksa anlaşma geçersiz midir?
Hayır. Taraflar ve arabulucu anlaşma belgesi düzenleyebilir. Ancak belgenin şerhsiz ilam niteliği kazanması için kanundaki imza şartları oluşmayabilir; şerh talebi gerekebilir.
Anlaşma belgesinde hata varsa sonradan düzeltilebilir mi?
Tarafların ortak iradesi varsa ek veya düzeltme belgesi düzenlenebilir. Tek taraflı değişiklik yapılamaz; düzeltmenin önceki metinle ilişkisi ve imzaları açık olmalıdır.
Anlaşma sağlanan konuda daha sonra dava açılabilir mi?
Arabuluculuk sonunda üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz. Anlaşmanın kapsamı bu nedenle açık belirlenmeli; anlaşılmayan veya dışarıda bırakılan talepler ayrıca gösterilmelidir.
İcra edilebilirlik şerhinin hangi mahkemeden alınacağı, mahkemenin inceleme yetkisinin sınırları, şerhin zorunlu olduğu hâller ve harç uygulaması hakkında ayrıntılı bilgi için İcra Edilebilirlik Şerhi Nedir? Yetkili Mahkeme, Harç ve Zorunlu Hâller başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.
Sorumluluk Reddi ve İletişim
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, burada yer alan bilgiler sizin durumunuza birebir uygulanamayabilir. Hak kaybı yaşamamak için, somut olayınıza ilişkin olarak mutlaka bir avukattan profesyonel hukuki destek alınız.
Arabuluculuk anlaşma belgesinin hazırlanması, uygulanması ve icra edilebilirlik sürecine ilişkin genel bilgi için Vefa Arabuluculuk Merkezi’nin iletişim kanallarına başvurulabilir. Merkez, tarafsızlık ve eşitlik ilkeleri çerçevesinde süreç organizasyonu hakkında bilgilendirme yapar.
